TL;DR Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi (SCOTUS), City of Grants Pass v. Johnson kararında, yerel yönetimlerin kamusal alanlarda uyumayı ve kamp kurmayı yasaklayan kurallarını uygulamasının, barınak kapasitesi yetersiz olsa dahi Anayasa’nın 8. Ek Maddesi'ndeki (8th Amendment) "zalimce ve olağandışı ceza" yasağını ihlal etmediğine hükmetti. Bu karar, evsizlik krizini anayasal bir hak ihlali tartışmasından çıkarıp tamamen yerel yönetimlerin kamu düzeni yetkisine bırakmış; mülkiyet ve çevre düzenlemesini, sosyal devlet beklentilerinin üstünde tutmuştur.

YAZAR: Avukat Yusuf KILIÇKAN

TARİH: 8 Nisan 2026

Kamusal Alanın Mülkiyeti ve Evsizliğin Kriminalizasyonu: City of Grants Pass v. Johnson Kararı

Hukuk, her zaman ahlaki veya sosyal beklentilerle örtüşmez. Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi'nin City of Grants Pass v. Johnson dosyasında verdiği karar, anayasal metinlerin lafzi yorumunun, toplumsal krizler karşısında nasıl katı bir set çekebileceğinin en net örneklerinden biridir. Bu uyuşmazlık, barınma hakkı ile kamu düzeni arasındaki çatışmayı çözmekten ziyade, yerel yönetimlerin kamusal alanlar üzerindeki mutlak otoritesini anayasal olarak tescillemiştir.

Hukuki Uyuşmazlığın Temeli: Grants Pass Yasaları ve 9. Bölge Temyiz Mahkemesi

Oregon eyaletine bağlı Grants Pass şehri, kamusal alanlarda, parklarda ve kaldırımlarda "kamp kurmayı" (uyku tulumu, battaniye veya karton kullanarak uyumayı) yasaklayan ve ihlali halinde para ile hapis cezası öngören yerel yönetmelikler çıkardı. Şehirdeki evsiz nüfusu, mevcut barınak kapasitesinin çok üzerindeydi.

Davacılar, kalacak başka hiçbir yeri olmayan insanların, insanın biyolojik bir zorunluluğu olan "uyuma" eylemi nedeniyle cezalandırılmasının, ABD Anayasası'nın 8. Ek Maddesi'nde yer alan Cruel and Unusual Punishment (Zalimce ve Olağandışı Ceza) yasağına aykırı olduğunu savundu. 9. Bölge Temyiz Mahkemesi, daha önceki Martin v. Boise emsaline dayanarak davacıları haklı buldu ve barınak yoksa ceza kesilemeyeceğine hükmetti. Ancak SCOTUS, bu içtihadı kökten iptal etmek üzere dosyayı incelemeye aldı.

Çoğunluk Görüşü: "Statü" ve "Eylem" Arasındaki Katı Ayrım

Yargıç Neil Gorsuch tarafından kaleme alınan 6-3'lük çoğunluk kararı, meseleyi sosyal bir kriz olmaktan çıkarıp teknik bir anayasa hukuku okumasına indirgedi. Kararın merkezinde, 1962 tarihli Robinson v. California emsalindeki "statü" (status) ve "eylem" (conduct) ayrımı yatmaktadır.

Robinson kararı, bir kimsenin sırf "uyuşturucu bağımlısı olması" statüsünden dolayı cezalandırılamayacağını, ancak uyuşturucu kullanma eyleminin cezalandırılabileceğini belirtir. SCOTUS, Grants Pass olayında şehrin yasalarının kişileri "evsiz olma statüleri" nedeniyle değil, "kamusal alanda kamp kurma eylemleri" nedeniyle cezalandırdığına hükmetti. Karara göre 8. Ek Madde, bir davranışın suç sayılıp sayılamayacağını değil, sadece verilen cezanın yöntemini (işkence, orantısız hapis vb.) sınırlar. Para cezası veya kısa süreli hapis cezası, niteliği gereği "zalimce veya olağandışı" değildir.

Muhalefet Şerhi: Biyolojik Zorunluluğun Cezalandırılması

Yargıç Sonia Sotomayor’un kaleme aldığı sert muhalefet şerhi, yasanın görünürdeki tarafsızlığının fiili eşitsizlik yarattığını vurgulamıştır. Sotomayor’a göre; uyumak nefes almak kadar temel bir insan fonksiyonudur. Kişinin gidecek yasal hiçbir yeri yoksa, kamusal alanda uyumasını yasaklamak, doğrudan o kişinin "var olmasını" ve dolayısıyla evsizlik statüsünü cezalandırmaktır. Ancak bu doktriner itiraz, mahkemenin muhafazakar kanadının katı normatif okumasını aşamamıştır.

2026 İtibarıyla Kararın Pratik ve Politik Etkileri

Bu karar, 2026 yılı itibarıyla federal mahkemelerin elini "evsizlik krizinden" tamamen çekmesi anlamına gelmektedir.

• Yerel Yönetimlerin Zaferi: Batı yakasındaki (Kaliforniya, Oregon, Washington) şehirler, çadır kentleri dağıtmak ve parkları boşaltmak için artık evsizlere barınak göstermek veya yatak kapasitesi sunmak zorunda değildir.
• Yargısal Sınır: Yüksek Mahkeme, evsizlik gibi karmaşık sosyo-ekonomik sorunların anayasal mahkeme kararlarıyla değil, yasama organları ve yerel yönetim politikalarıyla çözülmesi gerektiğini net bir dille belirtmiştir.

Türk Hukukunda Durum

Bu kararın Türk hukuku açısından okunması da önemlidir. Türkiye'de kamusal alanların kullanımı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu (İşgal kabahati m.38) ve Belediye Kanunu uyarınca Zabıta birimleri tarafından düzenlenir. Türk hukukunda da kamusal alanların mesken olarak kullanılması yasal bir hak değildir ve idarenin bu alanları tahliye etme yetkisi mutlaktır. SCOTUS'un Grants Pass kararı, Amerikan sistemini bu bağlamda Avrupa ve Türkiye'deki klasik "idari kolluk yetkisi" sınırlarına yaklaştırmış, kamusal alanın mülkiyetini bireysel zorunlulukların üzerinde konumlandırmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Bu karar evsizliği suç mu sayıyor? Hayır. Karar "evsiz olmayı" değil, "kamuya ait parklarda, kaldırımlarda kamp kurmayı ve uyumayı" suç veya kabahat olarak düzenleyen yasaları anayasaya uygun bulmaktadır.

Şehirlerin evsizlere barınak bulma zorunluluğu kalktı mı? Anayasal düzeyde evet. Daha önce 9. Bölge mahkemesi, "yeterli yatak yoksa ceza kesemezsin" kuralını getirmişti. SCOTUS bu kuralı iptal ederek, barınak kapasitesinden bağımsız olarak kamp yasaklarının uygulanabileceğini belirtti.

Karar 8. Ek Madde'yi nasıl yorumluyor? Mahkeme, 8. Ek Madde'nin hangi eylemlerin suç olacağını belirlemek için değil, suç işlendikten sonra uygulanacak cezanın türünün (örn. işkence) insanlık dışı olup olmadığını denetlemek için yazıldığını teyit etmiştir.

Bu karar tüm Amerika'da geçerli mi? Evet. Bu karar tüm federal mahkemeler için bağlayıcıdır. Ancak eyaletler kendi anayasaları veya iç yasaları uyarınca evsizlere daha geniş korumalar sağlama hakkına sahiptir; mahkeme sadece federal anayasal bir engelin olmadığını söylemiştir.

Uygulamada evsizler hapse mi atılacak? Yerel yasalara bağlı olarak evet. Çoğu belediye öncelikle uyarı ve para cezası uygulamakta, eylemin tekrarı (trespassing/kamuya tecavüz vb.) halinde kısa süreli hapis cezaları verebilmektedir.

Yazar Hakkında

Avukat Yusuf KILIÇKAN, idare hukuku, mülkiyet hakları ve karşılaştırmalı anayasa hukuku alanlarında çalışmalar yürüten bir hukukçudur. Kentsel mekanın hukuki rejimi ve yerel yönetimlerin yetkileri üzerine stratejik davalarda uzmanlaşmıştır.

İletişim: [av.yusufkilickan@gmail.com] Web: [yusufkilickan.av.tr]

Yasal Uyarı

Bu makale, ABD Yüksek Mahkemesi'nin City of Grants Pass v. Johnson kararına yönelik teorik ve akademik bir hukuki incelemedir. Nisan 2026 itibarıyla güncel içtihat verilerini yansıtmaktadır. İşbu metin bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, hukuki danışmanlık teşkil etmez. Her uyuşmazlık, kendi ülkesinin ve bölgesinin mer'i mevzuatına göre bağımsız bir şekilde değerlendirilmelidir. Yabancı yüksek mahkeme kararlarının Türk hukuku bakımından bağlayıcılığı bulunmamaktadır.