Author: Attorney Yusuf KILIÇKAN
Publication date: March 18, 2026

📋 Summary (TL;DR)

Main Question: Does the United Kingdom (UK) really have no written constitution? What kind of system is this?

Quick Answers:

• TRUE BUT NUANCED: The UK has NO single, written, codified constitution in one document
• Correct term: "Uncodified Constitution" - NOT "unwritten"
• ONLY 3 COUNTRIES: United Kingdom, New Zealand, Israel - all others have written constitutions
• 5 SOURCES: (1) Statute Law (Magna Carta 1215, Bill of Rights 1689, Human Rights Act 1998), (2) Common Law (case law), (3) Conventions (customs - UNWRITTEN!), (4) Royal Prerogative, (5) Authoritative Works (Dicey, Blackstone)
• Parliamentary Sovereignty: "Parliament can make or unmake any law whatsoever" (A.V. Dicey) - NO higher authority
• Miller I (2017): Parliamentary approval required for Brexit - Royal Prerogative insufficient
• Miller II (2019): Boris Johnson's 5-week Parliament shutdown UNCONSTITUTIONAL (vote 11-0!)
• TURKEY DIFFERENCE: Turkey has written constitution (1982) + Constitutional Court, UK doesn't

Source: Magna Carta (1215), Bill of Rights (1689), A.V. Dicey - Introduction to the Study of the Law of the Constitution (1885), R (Miller) v Secretary of State for Exiting the European Union [2017] UKSC 5, R (Miller) v The Prime Minister [2019] UKSC 41

The "No Constitution" Paradox

The United Kingdom (England, Scotland, Wales, Northern Ireland) is one of the world's oldest democracies. Yet a surprising fact exists: The UK has NO single, written, codified constitution in one document. France has the 1958 Constitution, America has the 1787 Constitution, Turkey has the 1982 Constitution. But England? None.

How is this possible? How does a modern constitutional state function without a written constitution? How are citizens' rights protected? How is the structure of the state determined? These questions make UK constitutional law one of the world's most interesting and controversial legal systems.

An important nuance: The UK's constitution is NOT entirely "unwritten." The correct term is "uncodified". Most constitutional rules ARE written, but not collected in a single document. Instead, scattered across hundreds of different sources: Magna Carta (1215), Bill of Rights (1689), Human Rights Act (1998), court decisions, conventions, royal prerogatives...

How does this system work? What are its advantages and disadvantages? How does it compare with Turkey's written constitutional system? What did the constitutional crises revealed by Brexit show in recent years?

In this article, we examine in detail the United Kingdom's uncodified constitutional system, its historical development, sources, fundamental principles (especially Parliamentary Sovereignty), current constitutional debates arising from the 2017-2019 Miller decisions, and comparison with Turkey's written constitutional system.

"Uncodified" vs "Unwritten": What's the Difference?

The UK constitution is often described as "unwritten." This is wrong! The correct term is "uncodified."

Unwritten: Nothing is written, entirely customary and traditional. Reality: Most of the UK constitution IS WRITTEN. Magna Carta is written, Bill of Rights is written, Human Rights Act is written. Just not collected in one document.

Uncodified: Constitutional rules exist but not in one document, scattered across many different sources. Reality: This is the UK's situation. There is a constitution but no "Constitution Book."

Comparison: In Turkey, the 1982 Constitution is one book - 177 articles, 5 parts. If you read it all, you learn the structure of the state, rights, powers. In the UK? Need to read dozens of laws, hundreds of court decisions, conventions.

Five Sources of the UK Constitution

The UK constitution consists of five main sources. Let's examine them one by one.

Statute Law (Parliamentary Acts)

Laws enacted by Parliament. Some laws are accepted as "constitutional statutes" - they have special significance but are technically no different from other laws. Parliament can change them if it wishes.

Key constitutional statutes: Magna Carta (1215): "Great Charter". King John signed under pressure from barons. First document limiting the King's powers. Fundamental rights: fair trial, free movement, parliamentary consent for taxation. Only 4 clauses still in force today but symbolic value very high. Bill of Rights (1689): After the 1688 Glorious Revolution. Terms of Queen Mary II and King William III's accession to throne. Increased Parliament's power, limited King's powers. Fundamental rights: freedom of speech in Parliament, right to vote, parliamentary consent for taxation, prohibition of "cruel and unusual punishment." Act of Settlement (1701): Succession law. Determined Catholics cannot be King/Queen. Parliament Acts (1911, 1949): Regulated supremacy of House of Commons over House of Lords. Human Rights Act (1998): Incorporated European Convention on Human Rights (ECHR) into UK law. First "catalogue of human rights" introduced. Constitutional Reform Act (2005): Strengthened judicial independence, Supreme Court established. European Communities Act (1972) - REPEALED in 2020: Regulated EU membership. Played central role in Miller I (2017) decision. Repealed after Brexit.

Common Law (Case Law)

Law formed by court decisions. Centuries of accumulated precedents. Case of Proclamations (1608): King cannot create new crimes, cannot change existing law. Entick v Carrington (1765): State cannot conduct arbitrary searches, "rule of law." R (Jackson) v Attorney General (2005): Debate on whether Parliament can limit its own powers.

Conventions (Customs - UNWRITTEN!)

Unwritten but considered binding customs. Not legally mandatory but politically expected to be followed. King/Queen does NOT veto laws: Last veto 1708! Technically King/Queen can still veto laws (Royal Assent required) but never done. Prime Minister must be from House of Commons: No written rule but convention. Cabinet collective responsibility: Ministers must publicly support cabinet, resign if disagreeing. Sewel Convention: Westminster Parliament should obtain consent of devolved legislatures (Scotland, Wales, Northern Ireland) on devolved matters. Discussed in Miller I, court said "political convention, not legal rule."

Royal Prerogative

Remnants of King's/Queen's old powers. Today mostly exercised by Prime Minister. Declare war, make peace: Technically King's/Queen's power, practically government's. Sign international treaties: Discussed in Miller I - parliamentary approval required for EU exit? Award honors: Knighthood, lordship, etc. Dissolve and prorogue Parliament: Discussed in Miller II - limits on shutdown power?

Authoritative Works

Very interesting feature that academic works are accepted as constitutional sources. Erskine May - Parliamentary Practice: Parliamentary procedure handbook. Updated since 1844. Courts reference it. A.V. Dicey - Introduction to the Study of the Law of the Constitution (1885): Foundation of UK constitutional law. Defined doctrine of "Parliamentary Sovereignty." Blackstone - Commentaries on the Laws of England (1765-1769): Source of 18th century English law. Walter Bagehot - The English Constitution (1867): "Dignified" vs "Efficient" institutions distinction. King/Queen symbolic, real power in cabinet.

Parliamentary Sovereignty: Foundation of UK Constitution

A.V. Dicey's definition (1885): "Parliament can make or unmake any law whatsoever, and no person or body can override or set aside Parliament's legislation."

This principle contains three sub-principles: Parliament can legislate on any subject: No limit. Constitutional amendment, electoral system, human rights, succession - everything changeable by simple majority. No body can annul Parliament's legislation: Courts cannot say "unconstitutional" because there's no codified constitution! Can only say "contrary to law." Previous Parliament cannot bind future Parliament: Each Parliament can change any law made by previous Parliament. No concept of "entrenched" provisions.

Are there limits in reality? Debatable. Some lawyers say: During EU membership, EU law was superior to UK laws (Factortame case 1990). Human Rights Act (1998) gave courts power to evaluate laws for "incompatibility." Some laws accepted as "constitutional statutes" and changing these requires express statement (Thoburn v Sunderland City Council 2002).

Historical Development: From 1215 to Present

Magna Carta (1215): The Beginning

June 15, 1215, Runnymede Meadow. King John forced to sign "Great Charter" facing baronial rebellion. First document limiting King's powers. Article 39 (today's Article 29 - still in force): "No free man shall be seized or imprisoned, or stripped of his rights or possessions, or outlawed or exiled... except by the lawful judgment of his equals or by the law of the land." This article is foundation of modern "due process" concept.

Bill of Rights (1689): Glorious Revolution

1688-1689 Glorious Revolution: Catholic King James II deposed, Protestant William III and Mary II ascended throne. Condition: Accept Bill of Rights. Enacted December 16, 1689. Key provisions: Parliamentary legislative supremacy, No taxation without Parliament, Free parliamentary elections, Freedom of speech in Parliament, Prohibition of "cruel and unusual punishment," Protestant right to bear arms (later controversial), King/Queen cannot be judge.

This document became model for US Bill of Rights (1791), French Declaration of Rights of Man and Citizen (1789), UN Universal Declaration of Human Rights (1948).

20th and 21st Century: Modern Developments

Parliament Acts (1911, 1949): Limited House of Lords' powers. Lords can no longer veto budget bills, can only delay other bills 1 year. Human Rights Act (1998): Tony Blair government. Incorporated ECHR into UK law. Courts can evaluate laws for ECHR compliance, issue "declaration of incompatibility" - but cannot annul law! Constitutional Reform Act (2005): Separated Lord Chancellor's powers (both government member and head of judiciary). Supreme Court established (opened 2009). Fixed-term Parliaments Act (2011): Regulated elections every 5 years. Repealed 2022! Back to old system.

Brexit and Constitutional Crisis: Miller Decisions

Brexit process tested UK constitution. Two historic Supreme Court decisions came.

Miller I (2017): Parliamentary Approval Required for Brexit

Event: June 23, 2016 Brexit referendum. 51.9% "Leave", 48.1% "Remain". Prime Minister Theresa May wanted to trigger Article 50 of EU Treaty to begin EU exit. Her claim: "Can do it with Royal Prerogative, parliamentary approval not required."

Gina Miller (businesswoman) sued: "No, parliamentary legislation required to trigger Article 50."

Court process: High Court (November 11, 2016): Decided for Miller. Media: "Enemies of the People" headline about judges! Supreme Court (January 24, 2017): 11 justices, 8-3 majority for Miller.

Decision reasoning: European Communities Act 1972 incorporated EU law into UK law. This Act gave citizens EU-sourced rights. Triggering Article 50 ends these rights. Dicey principle: "Only Parliament can take away rights Parliament gave." Royal Prerogative cannot change Parliament's laws. Miller I [2017] UKSC 5, para 101: "Ministers require the authority of primary legislation before they can take that course."

Result: Government enacted European Union (Notification of Withdrawal) Act 2017 (first reading January 26, 2017!). Parliament approved. Article 50 triggered March 29, 2017.

Miller II (2019): Boris Johnson's Shutdown Decision UNCONSTITUTIONAL

Event: Boris Johnson became PM (July 24, 2019). Brexit process stuck. Johnson wanted to prorogue Parliament from September 9-12, 2019 until October 14, 2019 - 5 weeks! His claim: "Normal prorogation for new legislative program (Queen's Speech)."

Reality: Brexit deadline October 31, 2019. 5-week shutdown prevents Parliament from scrutinizing Brexit.

Gina Miller (again!) and Joanna Cherry (Scottish MP) sued.

Court process: High Court (September 11, 2019): Said "not justiciable" (court cannot review). Court of Session (Scotland) (September 11, 2019): Said "justiciable AND unlawful." Supreme Court (September 24, 2019): 11 justices, UNANIMOUS 11-0 for Miller.

Decision reasoning: R (Miller) v The Prime Minister [2019] UKSC 41, para 50: "A decision to prorogue Parliament will be unlawful if the prorogation has the effect of frustrating or preventing, without reasonable justification, the ability of Parliament to carry out its constitutional functions."

Court: "No 'good reason' shown for 5-week shutdown. Violates Parliamentary sovereignty and Parliamentary accountability principles."

Result: Prorogation NULL AND VOID. Parliament deemed NEVER prorogued! Decision announced while Johnson in New York. Parliament convened September 25, 2019. Johnson: "Strongly disagree but respect the ruling."

Advantages and Disadvantages

Advantages: Flexibility and Evolution

Easy change: No special majority, referendum required for constitutional amendment. Changes by simple majority. Example: Fixed-term Parliaments Act 2011 enacted, repealed 2022. Evolutionary development: Constitution changes as society changes. Gradual evolution since 1215. Pragmatism: "Try, test, develop" approach. What doesn't work gets changed. Democratic: Each generation can influence constitution. Not bound by past decisions.

Disadvantages: Uncertainty and Risk of Abuse

Uncertainty and confusion: Citizens can't know their rights because too many sources. Example: How many people have read Bill of Rights 1689? Risk of abuse: Government with House of Commons majority can change anything. Devolution (local legislatures) can be abolished, Human Rights Act can be repealed. Limited judicial role: Courts cannot say law is "unconstitutional." Can only say "incompatible with ECHR" (but cannot annul). Slow change in some areas: Example: House of Lords still appointed, not elected. Reform debates ongoing 100+ years.

Comparison with Turkey

Written Constitution: Turkey's System

Turkey has 1982 Constitution. 177 articles, 5 parts: Preamble, General Principles, Fundamental Rights and Duties, Fundamental Organs of State, Financial Provisions. Codified: In single document. Every citizen can read. Constitutional Court (TCC): Reviews laws for constitutional compliance. Annuls unconstitutional laws. Amendment procedure: 3/5 or 2/3 majority required in TBMM. Some amendments go to referendum (example: 2017 amendment). Entrenched provisions: Article 4 - Characteristics of Republic CANNOT BE CHANGED. Democratic, secular, social state of law. Amendment cannot even be proposed!

Key differences from UK: UK has no single document, Turkey has. UK has no constitutional review (no authority above Parliament), Turkey has TCC. UK constitutional amendment by simple majority, Turkey requires qualified majority. UK no provision unchangeable, Turkey Article 4 unchangeable.

Parliamentary Sovereignty vs Constitutional Supremacy

UK - Parliamentary Sovereignty: Parliament can do anything. Courts cannot annul Parliament's laws. Dicey: "Parliament could make a man a woman" (theoretically). Turkey - Constitutional Supremacy: Constitution is highest legal norm. TBMM cannot enact unconstitutional laws. TCC annuls (1982 Constitution Article 11: "Constitutional provisions are fundamental legal rules binding legislative, executive and judicial organs, administrative authorities and other institutions and persons").

Example comparison: UK: Can Parliament tomorrow enact "we're canceling elections, PM serves for life"? Theoretically yes (but politically suicide). Turkey: If TBMM enacts same? TCC annuls because contrary to Constitution Arts. 67 (right to vote) and 4 (Characteristics of Republic).

Role of Courts

UK Supreme Court: Reviews laws for "compliance with Parliament's laws," NOT "constitutional compliance." Can issue "declaration of incompatibility with ECHR" under Human Rights Act but cannot annul law. Turkey TCC: Reviews laws for "Constitutional compliance." ANNULS contrary laws. Protects individuals' constitutional rights (individual application - since 2012).

Miller I and II's Turkish equivalent: In UK, Miller decisions based on "common law constitutional principles" (rule of law, Parliamentary sovereignty). In similar situation in Turkey, TCC could directly say "unconstitutional." Example: 2007 Presidential election crisis - TCC issued annulment decision (E.2007/54, K.2007/68).

Advantage/Disadvantage Comparison

UK system's advantage for Turkey: Flexibility. Constitutional amendment very difficult in Turkey. 2/3 majority + referendum long and complex. Simple majority sufficient in UK. UK system's disadvantage for Turkey: Uncertainty and risk of abuse. TCC in Turkey safeguards against majority abuse. No such mechanism in UK.

Turkey system's advantage for UK: Clear legal certainty. Everyone can read Constitution, know rights. Confusion in UK. Turkey system's disadvantage for UK: Rigidity. 1982 Constitution amended many times in 44 years but procedure difficult. Much easier in UK.

Current Debates: Demand for Written Constitution in UK

Origin of Debate

Brexit crisis, especially after Miller II (2019) decision, raised "time for written constitution" debates in UK. Boris Johnson's Parliament shutdown attempt showed serious gaps in system.

Arguments in favor: Clarity: Citizens should know rights. Uncertainty harmful to democracy. Safeguards: Protection against majority abuse. Especially minority rights. International standard: Nearly whole world uses written constitution. UK's difference creates "democratic deficit." Devolution: Scottish, Welsh, Northern Irish powers should be clearly defined. Sewel Convention should become legal.

Arguments against: Loss of flexibility: Constitutional amendment becomes harder, society cannot respond to needs. Judicial power increases: Supreme Court becomes very powerful like US, democratic gap. History and tradition: 800+ year system works, why change? Partisan conflict: Which constitution? Who will write? As divisive as Brexit.

Political Party Positions

Liberal Democrats: Strongest supporter. Want "written constitution + federal UK + devolution." Labour: Left wing supports, but party officially undecided. Tony Benn (former Labour leader) advocated. Conservative: Generally opposed. "Tradition and continuity" emphasis. Scottish National Party (SNP): Wants written constitution for Scottish independence.

Civil Society and Academia

NGOs like The Constitution Society, Unlock Democracy, Electoral Reform Society campaign. Academics: Vernon Bogdanor (Oxford), Robert Hazell (UCL) favor written constitution. Lord Sumption (former Supreme Court justice) opposes.

Conclusion and Assessment

In this article examined by Attorney Yusuf KILIÇKAN, the United Kingdom's uncodified constitutional system is one of the modern world's most interesting constitutional structures. 800+ years of evolution from 1215 Magna Carta to 2019 Miller II decision shows how the world's oldest democracy functions.

UK system characteristics: NO single document constitution, but NOT entirely unwritten either. Five main sources: Statute Law (Magna Carta, Bill of Rights, Human Rights Act), Common Law, Conventions, Royal Prerogative, Authoritative Works. Parliamentary Sovereignty fundamentally: Parliament can do anything, courts cannot annul Parliament's laws. Flexibility and evolution: Can change by simple majority, adapts to societal needs.

Brexit crisis and Miller decisions: Miller I (2017): Parliamentary approval required for Brexit, Royal Prerogative insufficient. Parliamentary sovereignty strengthened. Miller II (2019): Boris Johnson's 5-week shutdown UNCONSTITUTIONAL (11-0). Courts can protect constitutional principles.

Turkey comparison: Turkey has written constitution (1982) + TCC, UK doesn't. Constitutional supremacy in Turkey, Parliamentary sovereignty in UK. Entrenched provisions in Turkey (Art. 4), none in UK. UK system flexible but uncertain, Turkey system clear but rigid.

Future: Written constitution debates will continue in UK. Post-Brexit identity crisis, devolution demands, human rights concerns testing system. But changing 800-year tradition won't be easy. Probably UK will continue with "uncodified" system - perhaps with some areas strengthened (e.g., Sewel Convention becoming law).

Lesson for lawyers: No "universal truth" in constitutional system. UK model flexible and pragmatic, Turkey model clear and safeguarded. Both work in their own context. Important thing: Rule of law, separation of powers, fundamental rights - these universal. How codified is secondary.

The United Kingdom's constitutional system is a rich field of study for law students and practitioners. Miller decisions showed that even uncodified system doesn't prevent courts from constitutional review. Balance between rule of law and Parliamentary sovereignty makes UK unique in constitutional law.

❓ Frequently Asked Questions

Q: Does the UK really have no constitution?
A: No, this is wrong. The UK HAS a constitution but has NO single, written, codified constitution in one document. Correct term is "uncodified constitution." Constitutional rules scattered across many sources like Magna Carta (1215), Bill of Rights (1689), Human Rights Act (1998), court decisions, conventions.

Q: What's the difference between "uncodified" and "unwritten"?
A: "Unwritten" means entirely not written - but most of UK constitution IS WRITTEN. "Uncodified" means constitutional rules exist but not collected in one document. UK's situation is "uncodified" - written rules exist but scattered.

Q: What is Parliamentary Sovereignty?
A: A.V. Dicey's (1885) definition: "Parliament can make or unmake any law whatsoever, and no person or body can override or set aside Parliament's legislation." Meaning no authority above Parliament - courts cannot annul Parliament's laws saying "unconstitutional." Each Parliament can change previous Parliament's laws.

Q: What was Miller I (2017) about?
A: Parliamentary legislation required to trigger Article 50 of EU Treaty for Brexit, or can PM do it with Royal Prerogative? Supreme Court 8-3 majority said: "Parliamentary legislation required." Reasoning: European Communities Act 1972 gave citizens EU-sourced rights, only Parliament can take back these rights (Parliamentary sovereignty).

Q: What was Miller II (2019) about?
A: Was Boris Johnson's 5-week (September 9 - October 14, 2019) Parliament shutdown (prorogation) lawful? Supreme Court UNANIMOUSLY (11-0) said: "NO, unlawful." Reasoning: Shutdown "frustrates Parliament's constitutional functions without reasonable justification." Shutdown deemed NULL AND VOID, Parliament considered never prorogued!

Q: Does UK have Constitutional Court?
A: No. UK Supreme Court (established 2009) exists but has no "constitutional review" power like Turkey TCC. Supreme Court reviews laws for "compliance with Parliament's laws," NOT "constitutional compliance" because no codified constitution. Can only issue "declaration of incompatibility with ECHR" under Human Rights Act (1998) - but cannot annul law!

Q: What are Conventions, are they binding?
A: Conventions are unwritten but politically considered binding constitutional customs. Example: King/Queen doesn't veto laws (last veto 1708), PM must be from House of Commons, Sewel Convention (devolved matters require local legislatures' consent). Not legally mandatory but expected to be followed. Miller I court said: "Conventions are political, not legal rules."

Q: What's the biggest difference between Turkey and UK?
A: Turkey has written, codified constitution (1982 Constitution) + Constitutional Court (TCC). TCC can annul laws. UK has no codified constitution + Supreme Court cannot annul laws. "Constitutional supremacy" in Turkey, "Parliamentary sovereignty" in UK. Article 4 unchangeable in Turkey, no provision unchangeable in UK.

Q: Is there demand for written constitution in UK?
A: Yes, especially after Brexit crisis. Liberal Democrats, Labour's left wing, some academics support. Arguments: Clarity, safeguards against majority abuse, international standard. But Conservatives and traditionalists oppose: Loss of flexibility, judicial power increases, why break 800-year tradition. No change expected short term.

Q: Is Magna Carta still valid today?
A: Yes but only 4 clauses in force (from original 63). These: Church freedom, London and other cities' rights, Fair trial right (Article 39/29 - "due process"). Symbolic value very high - considered "sacred text" of UK constitution. 800th anniversary celebrated 2015, original copy displayed in Parliament.

Q: What is Royal Prerogative, who uses it?
A: Remnants of King's/Queen's old powers. Today mostly used by PM and government, King/Queen symbolic. Examples: Declare war, sign international treaties, award honors, prorogue Parliament. Miller I and II decisions discussed limits of these powers: Prerogative cannot change Parliament's laws and cannot violate Parliamentary sovereignty.

📚 References

Magna Carta, June 15, 1215

Bill of Rights, 1 Will. & Mar. Sess. 2. c. 2, December 16, 1689

Act of Settlement, 12 & 13 Will. 3 c. 2, June 12, 1701

Parliament Act 1911, 1 & 2 Geo. 5 c. 13

Parliament Act 1949, 12, 13 & 14 Geo. 6 c. 103

European Communities Act 1972, c. 68 (repealed 2020)

Human Rights Act 1998, c. 42

Constitutional Reform Act 2005, c. 4

Fixed-term Parliaments Act 2011, c. 14 (repealed 2022)

A.V. Dicey, Introduction to the Study of the Law of the Constitution, 1885

William Blackstone, Commentaries on the Laws of England, 1765-1769

Walter Bagehot, The English Constitution, 1867

Erskine May, Parliamentary Practice (updated since 1844)

R (Miller) v Secretary of State for Exiting the European Union [2017] UKSC 5

R (Miller) v The Prime Minister; Cherry v Advocate General for Scotland [2019] UKSC 41

Case of Proclamations (1608) 12 Co Rep 74

Entick v Carrington (1765) EWHC KB J98

R (Jackson) v Attorney General [2005] UKHL 56

Thoburn v Sunderland City Council [2002] EWHC 195 (Admin)

Constitution of the Republic of Turkey, 1982

Vernon Bogdanor, The New British Constitution, 2009

Robert Hazell, Constitutional Futures Revisited, 2008

About the Author

Attorney Yusuf KILIÇKAN is a lawyer specializing in Turkish constitutional law, comparative law, and international law. He is the author of the legal blog yusufkilickan.av.tr.

Website: yusufkilickan.av.tr

The views and assessments in this article reflect the personal research and effort of Attorney Yusuf KILIÇKAN.

—————————————————————————————————————-

Birleşik Krallık'ta Anayasa Yok mu? Kodifiye Edilmemiş Anayasa Sistemi ve Türkiye ile Karşılaştırma

Yazar: Avukat Yusuf KILIÇKAN
Yayın tarihi: 18 Mart 2026

📋 Özet (TL;DR)

Ana Soru: Birleşik Krallık'ın (UK) gerçekten yazılı anayasası yok mu? Nasıl bir sistem bu?

Hızlı Cevaplar:

• DOĞRU AMA NÜANSLI: UK'nın tek bir belgede toplanmış, yazılı, kodifiye edilmiş anayasası YOK
• Doğru terim: "Uncodified Constitution" (kodifiye edilmemiş anayasa) - "unwritten" (yazısız) DEĞİL
• **3 ÜLKEBİrleşik Krallık, Yeni Zelanda, İsrail dışında tüm ülkelerin yazılı anayasası var
• 5 KAYNAK: (1) Statute Law (Magna Carta 1215, Bill of Rights 1689, Human Rights Act 1998), (2) Common Law (emsal hukuku), (3) Conventions (teamüller - YAZISIZ!), (4) Royal Prerogative (kraliyet yetkileri), (5) Authoritative Works (otorite eserler - Dicey, Blackstone)
• Parliamentary Sovereignty: "Parlamento dilediği her yasayı yapabilir veya kaldırabilir" (A.V. Dicey) - anayasa üstü güç YOK
• Miller I (2017): Brexit için Parlamento onayı gerekli - kraliyet yetkisi yetmez
• Miller II (2019): Boris Johnson'ın Parlamento'yu 5 hafta kapatması ANAYASAYA AYKIRI (oy 11-0!)
• TÜRKİYE FARKI: Türkiye yazılı anayasa (1982) + Anayasa Mahkemesi var, UK'da yok

Kaynak: Magna Carta (1215), Bill of Rights (1689), A.V. Dicey - Introduction to the Study of the Law of the Constitution (1885), R (Miller) v Secretary of State for Exiting the European Union [2017] UKSC 5, R (Miller) v The Prime Minister [2019] UKSC 41

"Anayasa Yok" Paradoksu

Birleşik Krallık (United Kingdom - İngiltere, İskoçya, Galler, Kuzey İrlanda), dünyanın en eski demokrasilerinden biridir. Ancak şaşırtıcı bir gerçek var: UK'nın tek bir belgede toplanmış, yazılı, kodifiye edilmiş anayasası yoktur. Fransa'da 1958 Anayasası, Amerika'da 1787 Anayasası, Türkiye'de 1982 Anayasası var. Ama İngiltere'de? Yok.

Peki bu nasıl mümkün? Modern bir hukuk devleti, yazılı anayasa olmadan nasıl işler? Vatandaşların hakları nasıl korunur? Devletin yapısı nasıl belirlenir? Bu sorular, İngiliz anayasa hukukunu dünyanın en ilginç ve tartışmalı hukuk sistemlerinden biri haline getiriyor.

Önemli bir nüans: UK'nın anayasası tamamen "yazısız" (unwritten) DEĞİL. Doğru tanım "uncodified" (kodifiye edilmemiş). Yani anayasal kuralların çoğu yazılı, ama tek bir belgede toplanmamış. Bunun yerine yüzlerce farklı kaynakta dağınık halde: Magna Carta (1215), Bill of Rights (1689), Human Rights Act (1998), mahkeme kararları, teamüller, kraliyet yetkileri...

Bu sistem nasıl çalışıyor? Avantajları ve dezavantajları neler? Türkiye'nin yazılı anayasa sistemiyle nasıl karşılaştırılır? Son yıllarda Brexit süreciyle ortaya çıkan anayasal krizler neler gösterdi?

Bu yazıda, Birleşik Krallık'ın kodifiye edilmemiş anayasa sistemini, tarihsel gelişimini, kaynaklarını, temel ilkelerini (özellikle Parliamentary Sovereignty), 2017-2019 Miller kararlarıyla ortaya çıkan güncel anayasal tartışmaları ve Türkiye'deki yazılı anayasa sistemiyle karşılaştırmasını detaylıca inceleyeceğiz.

"Uncodified" vs "Unwritten": Fark Nedir?

İngiliz anayasası genellikle "unwritten" (yazısız) olarak tanımlanır. Bu yanlış! Doğru terim "uncodified" (kodifiye edilmemiş).

Unwritten (Yazısız): Hiçbir şey yazılı değil, tamamen teamül ve gelenek. Gerçek: İngiliz anayasasının çoğu YAZILI. Magna Carta yazılı, Bill of Rights yazılı, Human Rights Act yazılı. Sadece tek bir belgede toplanmamış.

Uncodified (Kodifiye Edilmemiş): Anayasal kurallar var ama tek bir belgede değil, birçok farklı kaynakta dağınık. Gerçek: İşte İngiltere'nin durumu bu. Anayasa var ama "Anayasa Kitabı" yok.

Karşılaştırma: Türkiye'de 1982 Anayasası tek bir kitap - 177 madde, 5 kısım. Hepsini okursanız, devletin yapısını, hakları, yetkileri öğrenirsiniz. İngiltere'de? Onlarca yasayı, yüzlerce mahkeme kararını, teamülleri okumak lazım.

Birleşik Krallık Anayasasının 5 Kaynağı

UK anayasası beş ana kaynaktan oluşur. Bunları tek tek inceleyelim.

Statute Law (Parlamenter Yasalar)

Parlamento tarafından çıkarılan yasalar. Bazı yasalar "constitutional statute" (anayasal statü) olarak kabul edilir - özel öneme sahipler ama teknik olarak diğer yasalardan farklı değiller. Parlamento isterse değiştirebilir.

Temel anayasal yasalar: Magna Carta (1215): "Büyük Şart". Kral John, baronların baskısıyla imzaladı. İlk kez kralın yetkilerinin sınırlandırıldığı belge. Temel haklar: adil yargılanma, özgür dolaşım, vergi için parlamento onayı. Bugün sadece 4 maddesi yürürlükte ama sembolik değeri çok yüksek. Bill of Rights (1689): 1688 Glorious Revolution (Şanlı Devrim) sonrası. Kraliçe Mary II ve Kral William III'ün tahta çıkışının şartları. Parlamentonun gücünü artırdı, kralın yetkilerini sınırladı. Temel haklar: Parlamento'da ifade özgürlüğü, seçim hakkı, vergi için parlamento onayı, "cruel and unusual punishment" yasağı. Act of Settlement (1701): Taht veraset yasası. Katoliklerin kral/kraliçe olamayacağını belirledi. Parliament Acts (1911, 1949): Avam Kamarası'nın Lordlar Kamarası'na üstünlüğünü düzenledi. Human Rights Act (1998): Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (ECHR) İngiliz hukukuna dahil etti. İlk kez "insan hakları kataloğu" getirildi. Constitutional Reform Act (2005): Yargının bağımsızlığını güçlendirdi, Supreme Court kuruldu. European Communities Act (1972) - 2020'de YÜRÜRLÜKTENkalktı: AB'ye katılımı düzenledi. Miller I (2017) kararında merkezi rol oynadı. Brexit sonrası yürürlükten kalktı.

Common Law (Emsal Hukuku)

Mahkeme kararlarıyla oluşan hukuk. Yüzyıllardır biriken içtihatlar. Case of Proclamations (1608): Kral yeni suçlar yaratamaz, mevcut hukuku değiştiremez. Entick v Carrington (1765): Devlet keyfi arama yapamaz, "rule of law" (hukukun üstünlüğü). R (Jackson) v Attorney General (2005): Parlamentonun kendi yetkilerini sınırlayıp sınırlayamayacağı tartışması.

Conventions (Teamüller - YAZISIZ!)

Yazılı olmayan ama bağlayıcı kabul edilen teamüller. Hukuken zorunlu değil ama siyasi olarak uyulması beklenir. Kral/Kraliçe yasayı veto ETMEZ: Son veto 1708'de! Teknik olarak kral/kraliçe hala yasaları veto edebilir (Royal Assent - Kraliyet Onayı gerekli) ama hiç yapılmıyor. Başbakan Avam Kamarası'ndan olmalı: Yazılı kural yok ama teamül. Kollektif sorumluluk (Cabinet collective responsibility): Bakanlar kamuoyuna karşı kabineyi desteklemeli, muhalefet ediyorsa istifa etmeli. Sewel Convention: Westminster Parlamentosu, devredilmiş konularda yerel meclislerin (İskoçya, Galler, Kuzey İrlanda) onayını almalı. Miller I'da tartışıldı, mahkeme "siyasi teamül, hukuki kural değil" dedi.

Royal Prerogative (Kraliyet Yetkileri)

Kralın/Kraliçenin eski yetkilerinin kalıntıları. Bugün çoğu başbakan tarafından kullanılıyor. Savaş ilan etme, barış yapma: Teknik olarak kral/kraliçenin yetkisi, pratikte hükümetin. Uluslararası antlaşma imzalama: Miller I'da tartışıldı - AB'den çıkış için Parlamento onayı gerekli mi? Onur nişanları verme: Şövalyelik, lordluk vb. Parlamento'yu feshetme (dissolution) ve kapatma (prorogation): Miller II'de tartışıldı - kapatma yetkisinin sınırları ne?

Authoritative Works (Otorite Eserler)

Akademik eserlerin anayasal kaynak olarak kabul edilmesi çok ilginç bir özellik. Erskine May - Parliamentary Practice: Parlamento usulü el kitabı. 1844'ten beri güncelleniyor. Mahkemeler atıfta bulunuyor. A.V. Dicey - Introduction to the Study of the Law of the Constitution (1885): İngiliz anayasa hukukunun temeli. "Parliamentary Sovereignty" (Parlamento Egemenliği) doktrinini tanımladı. Blackstone - Commentaries on the Laws of England (1765-1769): 18. yüzyıl İngiliz hukukunun kaynağı. Walter Bagehot - The English Constitution (1867): "Dignified" vs "Efficient" kurumlar ayrımı. Kral/Kraliçe sembolik, gerçek güç kabinede.

Parliamentary Sovereignty: İngiliz Anayasasının Temeli

A.V. Dicey'in tanımı (1885): "Parlamento dilediği her yasayı yapabilir veya kaldırabilir, ve hiçbir kişi veya kurum Parlamentonun yasalarını geçersiz kılamaz."

Bu ilke üç alt ilke içerir: Parlamento her konuda yasa yapabilir: Sınır yok. Anayasa değişikliği, seçim sistemi, insan hakları, taht veraset - her şey basit çoğunlukla değiştirilebilir. Hiçbir kurum Parlamento yasasını iptal edemez: Mahkemeler "unconstitutional" (anayasaya aykırı) diyemez çünkü kodifiye edilmiş anayasa yok! Sadece "yasaya aykırı" diyebilir. Önceki Parlamento sonraki Parlamentoyu bağlayamaz: Her Parlamento, önceki Parlamentonun yaptığı her yasayı değiştirebilir. "Entrenched" (güvence altına alınmış) hüküm kavramı yok.

Gerçekte sınırlar var mı? Tartışmalı. Bazı hukukçular diyor ki: AB üyeliği sırasında AB hukuku UK yasalarının üstündeydi (Factortame davası 1990). Human Rights Act (1998) mahkemelere yasaları "uyumsuzluk" (incompatibility) açısından değerlendirme yetkisi verdi. Bazı yasalar "constitutional statute" kabul ediliyor ve bu yasaları değiştirmek için açık ifade gerekli (Thoburn v Sunderland City Council 2002).

Tarihsel Gelişim: 1215'ten Günümüze

Magna Carta (1215): Başlangıç

15 Haziran 1215, Runnymede Çayırı. Kral John, baronların isyanı karşısında "Büyük Şart"ı imzalamak zorunda kaldı. İlk kez kralın yetkilerinin sınırlandırıldığı belge. Madde 39 (bugünkü 29. madde - hala yürürlükte): "Hiçbir özgür insan, eşitlerinin yasal yargısı veya ülkenin yasası olmadan tutuklanaım, hapsedilemez, mallarından edilemez, kanun dışı ilan edilemez, sürgün edilemez veya herhangi bir şekilde zarar göremez." Bu madde modern "due process" (hukuki süreç) kavramının temeli.

Bill of Rights (1689): Glorious Revolution

1688-1689 Glorious Revolution (Şanlı Devrim): Katolik Kral James II tahttan indirildi, Protestan William III ve Mary II tahta çıktı. Şartı: Bill of Rights'ı kabul etmek. 16 Aralık 1689'da yasalaştı. Temel hükümler: Parlamentonun yasama üstünlüğü, Parlamentosuz vergi yasak, Parlamento seçimleri özgür, Parlamento'da ifade özgürlüğü, "Cruel and unusual punishment" yasağı, Protestan silah taşıma hakkı (sonradan tartışmalı), Kral/Kraliçe yargıç olamaz.

Bu belge ABD Bill of Rights (1791), Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi (1789), BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (1948) için model oldu.

20. ve 21. Yüzyıl: Modern Gelişmeler

Parliament Acts (1911, 1949): Lordlar Kamarası'nın yetkilerini sınırladı. Artık Lordlar bütçe yasalarını veto edemez, diğer yasalarda sadece 1 yıl geciktirebilir. Human Rights Act (1998): Tony Blair hükümeti. ECHR'yi İngiliz hukukuna dahil etti. Mahkemeler yasaları ECHR ile uyum açısından değerlendirebilir, "declaration of incompatibility" (uyumsuzluk beyanı) çıkarabilir - ama yasayı iptal edemez! Constitutional Reform Act (2005): Lord Chancellor'ın (hem hükümet üyesi hem yargının başı) yetkilerini ayırdı. Supreme Court kuruldu (2009'da açıldı). Fixed-term Parliaments Act (2011): Seçimlerin 5 yılda bir yapılmasını düzenledi. 2022'de yürürlükten kalktı! Geri eski sisteme döndü.

Brexit ve Anayasal Kriz: Miller Kararları

Brexit süreci İngiliz anayasasını test etti. İki tarihsel Yüksek Mahkeme kararı geldi.

Miller I (2017): Brexit için Parlamento Onayı Gerekli

Olay: 23 Haziran 2016 Brexit referandumu. %51.9 "Leave" (çık), %48.1 "Remain" (kal). Başbakan Theresa May, AB Antlaşması'nın 50. maddesiyle (Article 50) AB'den çıkışı başlatmak istedi. İddiası: "Royal Prerogative (kraliyet yetkisi) ile yapabilirim, Parlamento onayı gerekmez."

Gina Miller (işkadını) dava açtı: "Hayır, Article 50'yi tetiklemek için Parlamento yasası gerekli."

Mahkeme süreci: High Court (11 Kasım 2016): Miller lehine karar. Medya: "Halkın düşmanları" (Enemies of the People) başlığı attı hakimlere! Supreme Court (24 Ocak 2017): 11 hakim, 8-3 çoğunlukla Miller lehine.

Karar gerekçesi: European Communities Act 1972, AB hukukunu İngiliz hukukuna dahil etti. Bu yasa, vatandaşlara AB kaynaklı haklar verdi. Article 50'yi tetiklemek, bu hakları sona erdirir. Dicey ilkesi: "Parlamento verdiği hakları ancak Parlamento geri alabilir." Royal Prerogative, Parlamento yasalarını değiştiremez. Miller I [2017] UKSC 5, para 101: "Ministers require the authority of primary legislation before they can take that course."

Sonuç: Hükümet, European Union (Notification of Withdrawal) Act 2017'yi çıkardı (26 Ocak 2017'de ilk okuma!). Parlamento onayladı. Article 50, 29 Mart 2017'de tetiklendi.

Miller II (2019): Boris Johnson'ın Kapatma Kararı ANAYASAYA AYKIRI

Olay: Boris Johnson başbakan oldu (24 Temmuz 2019). Brexit süreci tıkandı. Johnson, Parlamento'yu 9-12 Eylül 2019'dan 14 Ekim 2019'a kadar kapatmak (prorogation) istedi - 5 hafta! İddiası: "Yeni yasama programı (Queen's Speech) için normal bir kapatma."

Gerçek: Brexit son tarihi 31 Ekim 2019. Parlamento'yu 5 hafta kapatmak, Parlamentonun Brexit'i denetlemesini engeller.

Gina Miller (yine!) ve Joanna Cherry (İskoç milletvekili) dava açtılar.

Mahkeme süreci: High Court (11 Eylül 2019): "Justiciable değil" (mahkeme inceleyemez) dedi. Court of Session (İskoçya) (11 Eylül 2019): "Justiciable VE unlawful" (hukuka aykırı) dedi. Supreme Court (24 Eylül 2019): 11 hakim, 11-0 OYBİRLİĞİYLE Miller lehine.

Karar gerekçesi: R (Miller) v The Prime Minister [2019] UKSC 41, para 50: "A decision to prorogue Parliament will be unlawful if the prorogation has the effect of frustrating or preventing, without reasonable justification, the ability of Parliament to carry out its constitutional functions."

Mahkeme: "5 haftalık kapatma için hiçbir 'good reason' (iyi neden) gösterilmedi. Parliamentary sovereignty ve Parliamentary accountability ilkelerini ihlal ediyor."

Sonuç: Kapatma NULL AND VOID (hükümsüz). Parlamento HİÇ kapatılmamış sayıldı! Johnson'ın New York'ta olduğu sırada karar açıklandı. Parlamento 25 Eylül 2019'da toplandı. Johnson: "Strongly disagree but respect the ruling."

Avantajlar ve Dezavantajlar

Avantajlar: Esneklik ve Evrim

Kolay değişim: Anayasa değişikliği için özel çoğunluk, referandum gerekmez. Basit çoğunlukla değişir. Örnek: Fixed-term Parliaments Act 2011 çıkarıldı, 2022'de kaldırıldı. Evrimsel gelişim: Toplum değiştikçe anayasa da değişir. 1215'ten beri kademeli evrim. Pragmatizm: "Dene, test et, geliştir" yaklaşımı. Çalışmayan şeyler değiştirilir. Demokratik: Her nesil anayasayı etkileyebilir. Geçmişin kararlarına mahkum değil.

Dezavantajlar: Belirsizlik ve İstismar Riski

Belirsizlik ve karmaşa: Vatandaş haklarını bilemiyor çünkü çok fazla kaynak var. Örnek: Kaç kişi Bill of Rights 1689'u okudu? İstismar riski: Avam Kamarası'nda çoğunluğu olan hükümet her şeyi değiştirebilir. Devolution (yerel meclisler) kaldırılabilir, Human Rights Act iptal edilebilir. Mahkemelerin sınırlı rolü: Yasayı "unconstitutional" diyemezler. Sadece "incompatible with ECHR" diyebilirler (ama iptal edemezler). Yavaş değişim bazı alanlarda: Örnek: Lordlar Kamarası hala atama ile, seçilmiş değil. Reform tartışmaları 100+ yıldır devam ediyor.

Türkiye ile Karşılaştırma

Yazılı Anayasa: Türkiye'nin Sistemi

Türkiye'de 1982 Anayasası var. 177 madde, 5 kısım: Başlangıç, Genel Esaslar, Temel Haklar ve Ödevler, Devletin Temel Organları, Mali Hükümler. Kodifiye edilmiş: Tek bir belgede. Her vatandaş okuyabilir. Anayasa Mahkemesi (AYM): Yasaların anayasaya uygunluğunu denetler. Anayasaya aykırı yasaları iptal eder. Değişiklik prosedürü: TBMM'de 3/5 veya 2/3 çoğunluk gerekli. Bazı değişiklikler referanduma gidiyor (örnek: 2017 değişikliği). Güvence altına alınmış hükümler (entrenchment): Madde 4 - Cumhuriyetin nitelikleri DEĞİŞTİRİLEMEZ. Demokratik, laik, sosyal hukuk devleti. Değiştirilmesi teklif bile edilemez!

UK'dan temel farklar: UK'da tek belge yok, Türkiye'de var. UK'da anayasal yargı yok (Parlamento üstü otorite yok), Türkiye'de AYM var. UK'da basit çoğunlukla anayasa değişir, Türkiye'de nitelikli çoğunluk gerekli. UK'da hiçbir hüküm değiştirilemez değil, Türkiye'de Madde 4 değiştirilemez.

Parliamentary Sovereignty vs Anayasa Üstünlüğü

UK - Parliamentary Sovereignty: Parlamento her şeyi yapabilir. Mahkemeler Parlamento yasasını iptal edemez. Dicey: "Parlamento bir erkeği kadın yapabilir" (teoride). Türkiye - Anayasa Üstünlüğü: Anayasa en üst hukuk normudur. TBMM Anayasa'ya aykırı yasa çıkaramaz. AYM iptal eder (1982 Anayasası Madde 11: "Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır").

Örnek karşılaştırma: UK: Parlamento yarın "seçimleri iptal ediyoruz, Başbakan ömür boyu görevde" yasası çıkarabilir mi? Teoride evet (ama pratikte politik intihar). Türkiye: TBMM aynı yasayı çıkarsa? AYM iptal eder çünkü Anayasa m.67 (seçim hakkı) ve m.4'e (Cumhuriyetin nitelikleri) aykırı.

Mahkemelerin Rolü

UK Supreme Court: Yasaların "Parlamento yasasına uygunluğunu" denetler, "anayasaya uygunluğunu" değil. Human Rights Act çerçevesinde "ECHR'ye uyumsuzluk beyanı" çıkarabilir ama yasayı iptal edemez. Türkiye AYM: Yasaların "Anayasa'ya uygunluğunu" denetler. Aykırı yasaları İPTAL EDER. Bireylerin anayasal haklarını korur (bireysel başvuru - 2012'den beri).

Miller I ve II'nin Türkiye'deki karşılığı: UK'da Miller kararları "common law constitutional principles" (hukukun üstünlüğü, Parliamentary sovereignty) dayandı. Türkiye'de benzer bir durumda AYM doğrudan "Anayasa'ya aykırı" diyebilirdi. Örnek: 2007'de Cumhurbaşkanı seçimi krizi - AYM iptal kararı verdi (E.2007/54, K.2007/68).

Avantaj/Dezavantaj Karşılaştırması

UK sisteminin avantajı Türkiye için: Esneklik. Türkiye'de anayasa değişikliği çok zor. 2/3 çoğunluk + referandum uzun ve karmaşık. UK'da basit çoğunluk yeterli. UK sisteminin dezavantajı Türkiye için: Belirsizlik ve istismar riski. Türkiye'de AYM çoğunluk istismarına karşı güvence. UK'da böyle bir mekanizma yok.

Türkiye sisteminin avantajı UK için: Net hukuki güvenlik. Herkes Anayasa'yı okuyabilir, haklarını bilir. UK'da karmaşa var. Türkiye sisteminin dezavantajı UK için: Katılık. 1982 Anayasası 44 yılda defalarca değiştirildi ama prosedür zor. UK'da çok daha kolay.

Güncel Tartışmalar: UK'da Yazılı Anayasa Talebi

Tartışmanın Kökeni

Brexit krizi, özellikle Miller II (2019) kararı sonrası UK'da "artık yazılı anayasa zamanı" tartışmaları yükseldi. Boris Johnson'ın Parlamento'yu kapatma girişimi gösterdi ki sistemde ciddi açıklar var.

Argümanlar lehte: Netlik: Vatandaşlar haklarını bilmeli. Belirsizlik demokrasiye zararlı. Güvence: Çoğunluk istismarına karşı koruma. Özellikle azınlık hakları. Uluslararası standart: Neredeyse tüm dünya yazılı anayasa kullanıyor. UK'nın farklı olması "demokratik deficit" yaratıyor. Devolution: İskoçya, Galler, Kuzey İrlanda'nın yetkileri net belirlenmeli. Sewel Convention yasal hale gelmeli.

Argümanlar aleyhte: Esneklik kaybı: Anayasa değişikliği zorlaşır, toplum ihtiyaçlara cevap veremez. Yargının gücü artar: ABD gibi Yüksek Mahkeme çok güçlü olur, demokratik açık. Tarih ve gelenek: 800+ yıllık sistem çalışıyor, neden değiştiriyorsun? Partisan çatışma: Hangi anayasa? Kimler yazacak? Brexit kadar bölücü olur.

Siyasi Parti Pozisyonları

Liberal Democrats: En güçlü savunucu. "Yazılı anayasa + federal UK + devolution" istiyor. Labour (İşçi Partisi): Sol kanat destekliyor, ama parti resmi olarak kararsız. Tony Benn (eski Labour lideri) savunmuştu. Conservative (Muhafazakâr Parti): Genel olarak karşı. "Tradition and continuity" vurgusu. Scottish National Party (SNP): İskoçya bağımsızlığı için yazılı anayasa istiyor.

Sivil Toplum ve Akademi

The Constitution Society, Unlock Democracy, Electoral Reform Society gibi STK'lar kampanya yürütüyor. Akademisyenler: Vernon Bogdanor (Oxford), Robert Hazell (UCL) yazılı anayasa lehinde. Lord Sumption (eski Supreme Court hakimi) aleyhte.

Sonuç ve Değerlendirme

Bu yazıda Avukat Yusuf KILIÇKAN tarafından incelenen Birleşik Krallık'ın kodifiye edilmemiş anayasa sistemi, modern dünyanın en ilginç anayasal yapılarından biridir. 1215 Magna Carta'dan 2019 Miller II kararına kadar uzanan 800+ yıllık evrim, dünyanın en eski demokrasisinin nasıl işlediğini gösteriyor.

UK sisteminin özellikleri: Tek bir belgede toplanmış anayasa YOK, ama tamamen yazısız da DEĞİL. Beş ana kaynak: Statute Law (Magna Carta, Bill of Rights, Human Rights Act), Common Law, Conventions, Royal Prerogative, Authoritative Works. Parliamentary Sovereignty (Parlamento Egemenliği) temelde: Parlamento her şeyi yapabilir, mahkemeler Parlamento yasasını iptal edemez. Esneklik ve evrim: Basit çoğunlukla değişebilir, toplumsal ihtiyaçlara uyum sağlar.

Brexit krizi ve Miller kararları: Miller I (2017): Brexit için Parlamento onayı gerekli, Royal Prerogative yetmez. Parliamentary sovereignty güçlendirildi. Miller II (2019): Boris Johnson'ın 5 haftalık kapatma kararı ANAYASAYA AYKIRI (11-0). Mahkemeler anayasal ilkeleri koruyabilir.

Türkiye karşılaştırması: Türkiye yazılı anayasa (1982) + AYM var, UK'da yok. Türkiye'de anayasa üstünlüğü, UK'da Parliamentary sovereignty. Türkiye'de güvence altına alınmış hükümler (m.4), UK'da yok. UK sistemi esnek ama belirsiz, Türkiye sistemi net ama katı.

Gelecek: UK'da yazılı anayasa tartışmaları devam edecek. Brexit sonrası kimlik bunalımı, devolution talepleri, insan hakları endişeleri sistemi test ediyor. Ama 800 yıllık geleneği değiştirmek kolay olmayacak. Muhtemelen UK, "kodifiye edilmemiş" sistemiyle devam edecek - belki bazı alanlarda güçlendirmelerle (örneğin Sewel Convention'ın yasalaşması).

Hukukçular için ders: Anayasa sistemi "evrensel doğru" yok. UK modeli esnek ve pragmatik, Türkiye modeli net ve güvenceli. Her ikisi de kendi bağlamında işliyor. Önemli olan: Rule of law (hukukun üstünlüğü), separation of powers (kuvvetler ayrılığı), fundamental rights (temel haklar) - bunlar evrensel. Nasıl kodifiye edildiği ikincil.

Birleşik Krallık'ın anayasa sistemi, hukuk öğrencileri ve uygulayıcıları için zengin bir çalışma alanıdır. Miller kararları gösterdi ki, kodifiye edilmemiş sistem bile mahkemelerin anayasal denetim yapmasına engel değil. Hukukun üstünlüğü ve Parliamentary sovereignty arasındaki denge, UK'yı anayasa hukuku açısından benzersiz kılıyor.

❓ Sık Sorulan Sorular

S: Birleşik Krallık'ın gerçekten anayasası yok mu?
C: Hayır, bu yanlış. UK'nın anayasası VAR ama tek bir belgede toplanmış, kodifiye edilmiş anayasası YOK. Doğru terim "uncodified constitution" (kodifiye edilmemiş anayasa). Anayasal kurallar Magna Carta (1215), Bill of Rights (1689), Human Rights Act (1998), mahkeme kararları, teamüller gibi birçok kaynakta dağınık.

S: "Uncodified" ile "unwritten" arasındaki fark nedir?
C: "Unwritten" (yazısız) tamamen yazılı olmayan anayasa demek - ama UK'nın anayasasının çoğu YAZILI. "Uncodified" (kodifiye edilmemiş) anayasal kuralların var olduğu ama tek bir belgede toplanmadığı anlamına gelir. UK'nın durumu "uncodified" - yazılı kurallar var ama dağınık.

S: Parliamentary Sovereignty nedir?
C: A.V. Dicey'in (1885) tanımı: "Parlamento dilediği her yasayı yapabilir veya kaldırabilir, ve hiçbir kişi veya kurum Parlamentonun yasalarını geçersiz kılamaz." Yani Parlamento üstü otorite yok - mahkemeler Parlamento yasasını "anayasaya aykırı" diyerek iptal edemez. Her Parlamento önceki Parlamentonun yasalarını değiştirebilir.

S: Miller I (2017) kararı ne hakkındaydı?
C: Brexit için AB Antlaşması'nın 50. maddesini (Article 50) tetiklemek için Parlamento yasası gerekli mi, yoksa Başbakan Royal Prerogative (kraliyet yetkisi) ile yapabilir mi? Supreme Court 8-3 çoğunlukla dedi ki: "Parlamento yasası gerekli." Gerekçe: European Communities Act 1972 vatandaşlara AB kaynaklı haklar verdi, bu hakları sadece Parlamento geri alabilir (Parliamentary sovereignty).

S: Miller II (2019) kararı ne hakkındaydı?
C: Boris Johnson'ın Parlamento'yu 5 hafta (9 Eylül - 14 Ekim 2019) kapatma (prorogation) kararı hukuka uygun muydu? Supreme Court OYBİRLİĞİYLE (11-0) dedi ki: "HAYIR, unlawful." Gerekçe: Kapatma "frustrates Parliament's constitutional functions without reasonable justification." Kapatma NULL AND VOID (hükümsüz) sayıldı, Parlamento hiç kapatılmamış kabul edildi!

S: UK'da Anayasa Mahkemesi var mı?
C: Hayır. UK Supreme Court (2009'da kuruldu) var ama Türkiye AYM gibi "anayasal yargı" yetkisi yok. Supreme Court yasaları "Parlamento yasasına uygunluk" açısından denetler, "anayasaya uygunluk" değil çünkü kodifiye edilmiş anayasa yok. Sadece Human Rights Act (1998) çerçevesinde "ECHR'ye uyumsuzluk beyanı" çıkarabilir - ama yasayı iptal edemez!

S: Conventions (teamüller) nedir, bağlayıcı mı?
C: Conventions, yazılı olmayan ama siyasi olarak bağlayıcı kabul edilen anayasal teamüllerdir. Örnek: Kral/Kraliçe yasayı veto etmez (son veto 1708), Başbakan Avam Kamarası'ndan olmalı, Sewel Convention (devolution konularında yerel meclislerin onayı). Hukuken zorunlu değil ama uyulması beklenir. Miller I'da mahkeme dedi ki: "Conventions are political, not legal rules."

S: Türkiye ile UK arasındaki en büyük fark nedir?
C: Türkiye'de yazılı, kodifiye edilmiş anayasa (1982 Anayasası) + Anayasa Mahkemesi (AYM) var. AYM yasaları iptal edebilir. UK'da kodifiye edilmiş anayasa yok + Supreme Court yasaları iptal edemez. Türkiye'de "anayasa üstünlüğü" (Constitution supremacy), UK'da "Parlamento egemenliği" (Parliamentary sovereignty). Türkiye'de Madde 4 değiştirilemez, UK'da hiçbir hüküm değiştirilemez değil.

S: UK'da yazılı anayasa talebi var mı?
C: Evet, özellikle Brexit krizi sonrası. Liberal Democrats, Labour'un sol kanadı, bazı akademisyenler destekliyor. Argümanlar: Netlik, çoğunluk istismarına karşı güvence, uluslararası standart. Ama Conservatives ve gelenekçiler karşı: Esneklik kaybı, yargının gücü artar, 800 yıllık gelenek niye bozulsun. Kısa vadede değişiklik beklenmiyor.

S: Magna Carta bugün hala geçerli mi?
C: Evet ama sadece 4 maddesi yürürlükte (orijinal 63 maddeden). Bunlar: Kilise özgürlüğü, London ve diğer şehirlerin hakları, Adil yargılanma hakkı (madde 39/29 - "due process"). Sembolik değeri çok yüksek - İngiliz anayasasının "kutsal metni" sayılır. 2015'te 800. yıl dönümü kutlandı, orijinal kopyalardan biri Parlamento'da sergilendi.

S: Royal Prerogative (kraliyet yetkisi) nedir, kim kullanıyor?
C: Kralın/Kraliçenin eski yetkilerinin kalıntıları. Bugün çoğu başbakan ve hükümet tarafından kullanılıyor, kral/kraliçe sembolik. Örnekler: Savaş ilan etme, uluslararası antlaşma imzalama, onur nişanları verme, Parlamento'yu kapatma (prorogation). Miller I ve II kararları bu yetkilerin sınırlarını tartıştı: Prerogative, Parlamento yasalarını değiştiremez ve Parliamentary sovereignty'yi ihlal edemez.

📚 Kaynaklar

Magna Carta, 15 Haziran 1215

Bill of Rights, 1 Will. & Mar. Sess. 2. c. 2, 16 Aralık 1689

Act of Settlement, 12 & 13 Will. 3 c. 2, 12 Haziran 1701

Parliament Act 1911, 1 & 2 Geo. 5 c. 13

Parliament Act 1949, 12, 13 & 14 Geo. 6 c. 103

European Communities Act 1972, c. 68 (2020'de yürürlükten kalktı)

Human Rights Act 1998, c. 42

Constitutional Reform Act 2005, c. 4

Fixed-term Parliaments Act 2011, c. 14 (2022'de yürürlükten kalktı)

A.V. Dicey, Introduction to the Study of the Law of the Constitution, 1885

William Blackstone, Commentaries on the Laws of England, 1765-1769

Walter Bagehot, The English Constitution, 1867

Erskine May, Parliamentary Practice (1844'ten beri güncelleniyor)

R (Miller) v Secretary of State for Exiting the European Union [2017] UKSC 5

R (Miller) v The Prime Minister; Cherry v Advocate General for Scotland [2019] UKSC 41

Case of Proclamations (1608) 12 Co Rep 74

Entick v Carrington (1765) EWHC KB J98

R (Jackson) v Attorney General [2005] UKHL 56

Thoburn v Sunderland City Council [2002] EWHC 195 (Admin)

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 1982

Vernon Bogdanor, The New British Constitution, 2009

Robert Hazell, Constitutional Futures Revisited, 2008

Yazar Hakkında

Avukat Yusuf KILIÇKAN, Türk anayasa hukuku, karşılaştırmalı hukuk ve uluslararası hukuk alanlarında uzmanlaşmış avukattır. yusufkilickan.av.tr hukuk blogunun yazarıdır.

Website: yusufkilickan.av.tr

Bu yazıdaki görüş ve değerlendirmeler Avukat Yusuf KILIÇKAN'ın kişisel araştırma ve emeğini yansıtmaktadır.