TL;DR Türk Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK), yapay zekanın ürettiği içeriklere telif hakkı tanımaz; zira kanun "eser sahibinin" yalnızca gerçek kişi (insan) olabileceğini emreder. İstem (prompt) yazmak, mevcut Yargıtay içtihatları kıyaslandığında esere "hususiyet" katmak için yeterli fikri çaba sayılmamaktadır. Ancak bu durum yapay zeka çıktılarının tamamen korumasız olduğu anlamına gelmez. Dijital hukuk pratiği, FSEK'in tıkandığı noktada Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) "Haksız Rekabet" hükümlerini devreye sokarak, şirketlerin yapay zeka ile ürettiği ticari değerleri "emek ve yatırımın korunması" ilkesiyle güvence altına almaktadır.

Yazar: Avukat Yusuf KILIÇKAN

Tarih: 10 Nisan 2026

FSEK Darboğazı: Türk Hukukunda Yapay Zeka Çıktılarının Statüsü ve Alternatif Koruma Mimarisi

Teknolojik devrimler mahkeme salonlarına ulaştığında, genellikle eski kanunların yeni gerçekliğe bol ya da dar geldiği görülür. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK), daktilo ve matbaa çağının ruhuyla kaleme alınmış bir metindir. Üretken yapay zeka (GenAI) çağında, FSEK'in katı kuralları ile şirketlerin dijital üretim ihtiyaçları arasında devasa bir hukuki boşluk doğmuştur. Bu boşluğu standart kanun okumalarıyla doldurmak imkansızdır; şirketler ve içerik üreticileri için kanunun ötesine geçen "hibrid" koruma stratejileri inşa edilmelidir.

FSEK'in İnsan Tekeli: "Eser Sahibi" Kimdir?

Türk telif hukukunun temeli FSEK Madde 1/B'de yatar: "Eser sahibi, eseri meydana getirendir." Doktrin ve Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, hukuken bir eseri meydana getirebilecek yegane varlık gerçek kişidir (insan). Tüzel kişiler (şirketler) dahi ancak belirli istisnalar dışında doğrudan eser sahibi olamazken, bir yazılım algoritmasının (Midjourney, ChatGPT) eser sahibi kabul edilmesi Türk hukuku açısından imkansızdır.

Bu durum şu somut sonucu doğurur: Bir yapay zeka aracı kullanılarak üretilen şiir, kod dizini, mimari çizim veya görsel, FSEK anlamında "Eser" değildir. Üretilen materyal, doğduğu an itibarıyla "kamu malı" (public domain) havuzuna düşme riskiyle karşı karşıyadır.

Hususiyet Kriteri ve "İstem (Prompt) Mühendisliği" Çıkmazı

FSEK m. 1/B, bir ürünün eser sayılması için sahibinin "hususiyetini" (karakteristiğini, yaratıcı damgasını) taşımasını şart koşar. Peki, bir kullanıcı sisteme çok detaylı, sayfalarca süren bir "prompt" (komut) girerse, ortaya çıkan üründe kullanıcının hususiyeti var mıdır?

• Araç mı, Yaratıcı mı?: Klasik görüş, yapay zekayı bir fotoğraf makinesi veya fırça gibi bir "araç" olarak değil, komutu kendi veri tabanıyla bağımsız bir şekilde işleyen özerk bir sistem olarak görür. Kullanıcı komutu verir, ancak son fırça darbesini ve piksel dizilimini algoritma belirler.
• Yargıtay Kıyası: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin geçmiş tarihli yazılım ve tasarım uyuşmazlıklarına bakıldığında, "fikri çaba ile elde edilen nihai sonuç" arasındaki illiyet bağı katı şekilde aranır. Rastlantısal veya öngörülemez (black box) bir süreçle üretilen GenAI çıktısında, kullanıcının fikri kontrolü kesildiğinden, Türk mahkemelerinin salt "prompt" yazmayı hususiyet için yeterli görmesi mevcut sistemde olası değildir.

Eğitim Verisi ve Çoğaltma Hakkı İhlali (FSEK m. 22)

Yapay zeka modellerinin eğitilmesi, internetteki milyarlarca metnin, görselin ve kodun sistemin belleğine kazınması (scraping/mining) işlemidir.

• İhlal Unsuru: FSEK m. 22 uyarınca, bir eserin aslını veya kopyalarını herhangi bir şekil veya yöntemle kısmen veya tamamen çoğaltma hakkı münhasıran eser sahibine aittir. Yapay zeka şirketlerinin, Türk eser sahiplerinin içeriklerini izin almadan (lisanssız) veri setlerine dahil etmesi açık bir çoğaltma hakkı ihlalidir.
• AB TDM İstisnası Türkiye'de Yoktur: Avrupa Birliği, "Metin ve Veri Madenciliği" (TDM) için özel bir istisna getirmişken, Türk FSEK mevzuatında yapay zeka eğitimine cevaz veren bir "adil kullanım" (fair use) veya istisna maddesi henüz bulunmamaktadır. Dolayısıyla Türkiye'de rızasız veri kazıma işlemi hukuka aykırıdır.

FSEK Dışı Strateji: TTK ve "Haksız Rekabet" Koruması

Dijital hukuk pratiği, "FSEK korumuyor" diyerek pes etmez. Bir şirketin binlerce dolar harcayarak, özel API'ler ve gelişmiş prompt algoritmalarıyla ürettiği dijital içerikler (örneğin bir e-ticaret sitesinin tüm AI üretimi ürün fotoğrafları), rakip firmalar tarafından kopyalandığında ne olacaktır?

İşte burada 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) Madde 54 ve devamındaki "Haksız Rekabet" hükümleri devreye girer.

• Emek ve Yatırımın Korunması: TTK m. 55/1-c, "Başkasının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanmayı" dürüstlük kuralına aykırı kabul eder. Yapay zeka çıktısı teknik olarak "eser" olmasa da, şirketin piyasaya sunduğu ticari bir "iş ürünüdür".
• Stratejik Uygulama: Bir rakip, sizin yapay zeka ile ürettiğiniz ticari değerleri sistematik bir şekilde kopyalayıp kendi sisteminde kullanırsa, FSEK üzerinden telif davası açılamasa bile, TTK üzerinden haksız rekabetin tespiti, men'i ve maddi/manevi tazminat davaları açılabilir.

Şirketler İçin Hukuki Mimari Önerileri

Yapay zeka araçlarını ticari süreçlerine entegre eden şirketler, hukuki güvenliklerini sağlamak için şu adımları atmalıdır:

İnsan Dokunuşu (Human-in-the-loop): Ham yapay zeka çıktılarını doğrudan kullanmayın. Çıktı üzerinde tasarımcılarınız veya editörleriniz aracılığıyla manipülasyon, birleştirme (kolaj) veya derin editoryal değişiklikler yaparak ürüne "insan hususiyetini" ekleyin. Bu şekilde ürünü FSEK kapsamında "İşlenme Eser" (m.6) statüsüne sokabilirsiniz.

Ticari Sır Sözleşmeleri: En değerli varlığınız, kullandığınız yapay zeka değil, ona verdiğiniz "Prompt Dizinleri"dir. Bu dizinleri şirket içi gizlilik (NDA) ve rekabet yasağı sözleşmeleriyle koruma altına alın.

Kullanım Koşulları Kalkanı: Web sitenizdeki orijinal içeriklerin AI botları (scraper'lar) tarafından kopyalanmasını önlemek için robots.txt dosyalarınızı yapılandırın ve sitenizin Kullanım Koşulları metnine "Veri madenciliği ve AI eğitimi amaçlı kullanım açıkça yasaklanmıştır" şerhini düşerek hukuki ihbar (notice) şartını yerine getirin.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

ChatGPT'ye yazdırdığım bir makaleyi kendi adımla yayımlarsam telif hakkı ihlali yapar mıyım? ChatGPT'nin ürettiği metin FSEK kapsamında eser olmadığı için OpenAI şirketinin bir telif hakkı yoktur; dolayısıyla telif ihlali teknik olarak doğmaz. Ancak bu durum, akademik etik kurallarının (intihal) veya yayıncı kuruluşla yaptığınız özgünlük taahhütlerinin ihlali anlamına gelir.

Kendi çizdiğim bir tabloyu yapay zekaya verip yeni versiyonlarını ürettirirsem telif hakkım biter mi? Hayır. Orijinal tablo (girdi) üzerindeki telif hakkınız bakidir. Yapay zekanın ürettiği yeni versiyonlar (çıktı) FSEK kapsamında eser sayılmasa da, bu çıktıların ticari kullanımı orijinal eser sahibinin iznine tabidir.

Yapay zeka rastgele başka birinin telifli eserine çok benzeyen bir görsel üretirse ve ben bunu ticari olarak kullanırsam sorumlu olur muyum? Evet. Telif hukukunda "bilmiyordum" savunması geçersizdir. Ürettiğiniz ve piyasaya sürdüğünüz materyal, halihazırda FSEK ile korunan bir eserin kopyası veya işlenmesi niteliğindeyse, haksız fiil sorumluluğunuz doğar.

Yazar Hakkında

Avukat Yusuf KILIÇKAN, yapay zeka, veri hukuku ve fikri mülkiyetin kesişim noktasında şirketlere stratejik danışmanlık sunan bir dijital hukuk uzmanıdır. Özellikle yeni nesil teknolojilerin Türk Hukuku ve Ticaret Kanunu (haksız rekabet) çerçevesinde regülasyon uyumu üzerine çalışmalar yürütmektedir.

İletişim: [av.yusufkilickan@gmail.com] Web: [yusufkilickan.av.tr]

Yasal Uyarı

Bu makale, Nisan 2026 tarihi itibarıyla güncel yargı kararları ve yasal düzenlemeler temel alınarak hazırlanmış bağımsız bir hukuki analizdir. İşbu metin bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık teşkil etmez. Yapay zeka kullanılarak üretilen ticari değerlerin korunması ve telif ihlali risklerinin yönetilmesi, her somut olay ve proje için özel bir hukuki haritalandırma (legal mapping) yapılmasını gerektirir. Dava ve projeleriniz için alanında uzman bir hukuk profesyoneli ile çalışmanız zorunludur.