Yapay Zekânın Dilekçelerde ''Halüsinasyon'' Görmesi

TL;DR: Türkiye Barolar Birliğinin yapay zekâ kullanımına ilişkin tavsiye rehberinin yayımlanmasından birkaç ay önce, Ankara'nın Kızılcahamam ilçesinde görülen bir duruşmada, 25 yıllık bir avukatın savunma dilekçesine yapay zekâ aracılığıyla eklenen Yargıtay kararlarının esas ve karar numaralarının UYAP kayıtlarıyla uyuşmadığı tespit edilmiş; mahkeme aynı gün hem Ankara Barosuna hem de Cumhuriyet Başsavcılığına bildirimde bulunarak disiplin ve adli süreç başlatmıştır. Bu olay, Türkiye'de bu türden ilk kamuya yansıyan vaka olması bakımından önemlidir ve rehberin soyut ilkelerinin somut bir hukuki riske nasıl dönüştüğünü göstermektedir. Küresel ölçekte durum çok daha büyük bir tabloya işaret etmektedir: 2023 yılındaki Mata v. Avianca davasından bu yana, yapay zekâ tarafından üretilen uydurma içtihatların^? mahkemelere sunulduğu vaka sayısını izleyen bağımsız bir veri tabanı, Haziran 2026 itibarıyla dünya genelinde 1.598 vakayı kayıt altına almış, yalnızca 2026'nın ilk çeyreğinde ABD mahkemelerinde bu nedenle en az 145.000 dolar tutarında yaptırım uygulanmıştır. Türk hukuku bakımından bu tür bir olayın sonuçları; Avukatlık Kanunu m. 34 kapsamındaki özen ve doğruluk yükümlülüğünün ihlali nedeniyle disiplin sorumluluğu, somut olayın niteliğine göre değerlendirilmesi gereken cezai boyut ve müvekkile karşı sözleşmesel sorumluluk eksenlerinde şekillenmektedir.

Yazar: Avukat Yusuf KILIÇKAN | Tarih: 6 Eylül 2026

Bir Vaka Değil, Süregelen Bir Kriz

Yapay zekâ kaynaklı uydurma içtihat sorununun uluslararası alandaki kilometre taşı, 2023 yılındaki Mata v. Avianca davasıdır; bu davada iki New York'lu avukat, ChatGPT'nin ürettiği altı uydurma mahkeme kararını dilekçelerine dahil etmiş ve 5.000 dolar para cezasına çarptırılmıştır. O tarihte bunun münferit ve öğretici bir örnek olacağı düşünülmüş, ancak sorun bu şekilde sona ermemiştir. HEC Paris'te araştırmacı olan Damien Charlotin tarafından tutulan ve dünya genelinde mahkemelere sunulan yapay zekâ kaynaklı uydurma içerikleri kayıt altına alan bağımsız veri tabanı, 2025 ortasında yaklaşık 200 vaka içerirken, Ocak 2026'da 719'a, Nisan 2026 başında 1.227'ye ve Haziran 2026'da 1.598 vakaya ulaşmıştır; bu artış günde yaklaşık 5 ila 8 yeni vaka anlamına gelmektedir. Sadece 2026'nın ilk çeyreğinde ABD mahkemelerinde bu nedenle uygulanan yaptırımların toplamı 145.000 doları bulmuş; Altıncı Bölge Federal İstinaf Mahkemesi, Whiting v. City of Athens kararında bir dilekçede 24'ün üzerinde uydurma atıf tespit ederek avukatlar hakkında yaptırım uygulamış ve bu durumu "dilekçe hazırlamada özensizliğin" ötesinde bir davranış olarak nitelendirmiştir. Haziran 2026'da ise Withers v. City of Aberdeen davasında, her iki tarafın avukatlarının da uydurma atıflar sunması üzerine federal yargıç duruşmayı iptal etmiş ve baş avukatları bölge barosundan iki yıllığına men etmiştir.

Türkiye'den İlk Örnek: Kızılcahamam Vakası

Haziran 2026'da Ankara'nın Kızılcahamam ilçesinde görülen bir duruşmada, 25 yıllık meslek deneyimine sahip bir avukatın hazırladığı savunma dilekçesindeki bazı Yargıtay kararlarının esas ve karar numaralarının UYAP kayıtlarıyla örtüşmediği, karşı taraf avukatının duruşma sırasında yaptığı itiraz üzerine ortaya çıkmıştır. Basına yansıyan açıklamalara göre ilgili avukat, dilekçeyi içtihatlarla desteklemek amacıyla yapay zekâdan yararlandığını, kararların içeriğinin uydurma olmadığını ancak yapay zekânın kararlara ait esas ve karar numaralarını (künye bilgilerini) hatalı eklediğini, üç farklı karar gibi sunulan bilgilerin aslında aynı kararın hatalı künyelerle aktarılmış farklı versiyonları olduğunu ileri sürmüştür. Mahkeme, tespitin ardından aynı gün hem Ankara Barosuna disiplin yönünden hem de Cumhuriyet Başsavcılığına adli yönden bildirimde bulunmuş olup süreç bu kurumlar nezdinde incelenmektedir. Bu olay, kamuoyuna yansıyan bilgiler itibarıyla Türkiye'de bu türden ilk örnek olması bakımından önem taşımakta; ancak sürecin henüz bir disiplin veya ceza kararıyla sonuçlanmadığı, ilgili avukat hakkında masumiyet karinesinin geçerli olduğu ve savunmasının da kamuoyuna yansıdığı özellikle vurgulanmalıdır.

Hukuki Nitelendirmede Önemli Bir Ayrım: Tamamen Uydurma Karar ile Hatalı Künyeli Gerçek Karar

Kızılcahamam vakasını uluslararası örneklerden ayıran önemli bir teknik ayrıntı, iddiaya konu kararların -savunmaya göre- tamamen uydurma olmayıp gerçekten var olan Yargıtay kararları olduğu, ancak bu kararlara ait esas ve karar numaralarının yanlış eşleştirilmiş olmasıdır. Bu ayrım hukuken önemlidir: Mata v. Avianca ve benzeri birçok uluslararası vakada dava tamamen mevcut olmayan, gerçekte hiç verilmemiş kararlara dayanmakta iken, künye hatası içeren bir durumda tartışılması gereken soru, doğru içeriğe yanlış bir kimlik numarası iliştirilmesinin özen yükümlülüğü bakımından ne ölçüde daha hafif değerlendirilip değerlendirilemeyeceğidir. Bununla birlikte, her iki durumda da ortak olan nokta, avukatın yapay zekâ çıktısını resmî kaynaktan (bu olayda UYAP) doğrulamadan mahkemeye sunmuş olmasıdır; künye hatasının fark edilmesi de yalnızca karşı tarafın dikkatli incelemesi sayesinde mümkün olmuştur.

Türk Hukukunda Olası Sonuçlar

Böyle bir olayda gündeme gelebilecek sorumluluk türleri birbirinden ayrı değerlendirilmelidir. Disiplin sorumluluğu bakımından, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 34, avukatların "yüklendikleri görevleri bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek" ve Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uymakla yükümlü olduğunu düzenlemekte olup, mahkemeye doğrulanmamış ve hatalı içtihat bilgisi sunulması bu hükümdeki özen ve doğruluk yükümlülüğü bakımından değerlendirmeye tabidir; nitekim mahkemenin olayı doğrudan Ankara Barosuna bildirmesi de bu hukuki temele dayanmaktadır. Cezai boyut bakımından ise, resmî bir kayıtla (UYAP) örtüşmeyen bilgilerin mahkemeye sunulmuş olması tek başına otomatik olarak bir sahtecilik suçu oluşturmaz; kastın, künye hatasının nasıl ve kim tarafından oluşturulduğunun ve avukatın bu hatayı bilerek mi yoksa gözden kaçırarak mı sunduğunun somut olay bazında ayrıca değerlendirilmesi gerekir; bu nedenle sürecin savcılık aşamasındaki seyri belirleyici olacaktır. Sözleşmesel ve hukuki sorumluluk bakımından ise, müvekkile karşı üstlenilen özenli temsil yükümlülüğünün ihlali hâlinde, olayın müvekkilin lehine veya aleyhine sonuç doğurup doğurmadığına bağlı olarak ayrıca bir hukuki sorumluluk tartışması gündeme gelebilir.

Uluslararası Alanda Düzenleyici Kurumların Tepkisi

İngiltere'de meslek düzenleyicisi Solicitors Regulation Authority (SRA), Ağustos 2026'da yayımladığı "Misuse of AI" başlıklı uyarıda, uydurma içtihatların mahkemeye sunulmasını ve müvekkil bilgilerinin kamuya açık yapay zekâ sistemlerine girilmesini başlıca riskler arasında sayarak bu hususları kendi düzenleyici faaliyetlerinde dikkate alacağını açıkça belirtmiştir. Amerika Birleşik Devletleri'nde ise Altıncı Bölge Federal İstinaf Mahkemesi, Whiting kararında, mahkemelerin dilekçelerde yapay zekâ kullanımının açıklanmasını (disclosure) talep edebileceğine ve bu tür bir talebin avukat-müvekkil gizliliğini veya iş ürünü doktrinini ihlal etmeyeceğine hükmetmiştir; bu yaklaşımın diğer bölge mahkemelerinde de benzer açıklama zorunlulukları doğurması beklenmektedir.

TBB Rehberiyle Bağlantı

Türkiye Barolar Birliğinin yapay zekâ kullanımına ilişkin tavsiye rehberinde yer alan "her çıktının resmî ve güvenilir kaynaktan doğrulanması" ve "mevzuat doğrulaması, içtihat doğrulaması ve vakıa doğrulamasının ayrı ayrı yapılması" ilkeleri, Kızılcahamam vakasında tam olarak ihlal edildiği iddia edilen noktalardır. Bu bakımdan somut olay, rehberin soyut düzeyde formüle ettiği doğrulama yükümlülüğünün neden yalnızca iyi niyetli bir tavsiye değil, uygulamada disiplin ve adli sürece konu olabilecek somut bir risk yönetimi meselesi olduğunu göstermektedir. Nitekim hukuk çevrelerinde de vurgulandığı üzere, bu tür bir sorumluluğun kaynağı esasen rehberin kendisi değil, rehberden önce de var olan sır saklama, özen, doğruluk ve yargı merciine karşı dürüstlük yükümlülükleridir; rehber ise ileride "makul ve özenli bir avukatın 2026 yılında hangi önlemleri alması gerektiği" sorusuna cevap ararken başvurulacak bir referans metni işlevi görebilecektir.

Avukat Yusuf KILIÇKAN

6 Eylül 2026

Sıkça Sorulan Sorular

1. Kızılcahamam'daki olayda tam olarak ne yaşanmıştır? Bir avukatın hazırladığı savunma dilekçesinde yapay zekâ tarafından eklenen bazı Yargıtay kararlarının esas ve karar numaralarının UYAP kayıtlarıyla uyuşmadığı, duruşma sırasında karşı taraf avukatının itirazı üzerine tespit edilmiş ve mahkeme aynı gün Ankara Barosu ile Cumhuriyet Başsavcılığına bildirimde bulunmuştur.

2. Bu olay Türkiye'de bir ilk midir? Kamuoyuna yansıyan bilgiler itibarıyla bu, Türkiye'de bu türden ilk kamuya açık örnek olarak değerlendirilmektedir; sürecin sonucu henüz kesinleşmemiştir.

3. Kullanılan kararlar tamamen uydurma mıdır? İddiaya göre hayır; kararların içeriği gerçek Yargıtay kararlarına dayanmakta olup sorun kararların esas ve karar numaralarının (künye bilgilerinin) yanlış eşleştirilmiş olmasından kaynaklanmaktadır.

4. Dünya genelinde bu tür olaylar ne ölçüde yaygındır? Bağımsız bir veri tabanı, 2023'teki Mata v. Avianca davasından bu yana dünya genelinde mahkemelere sunulan yapay zekâ kaynaklı uydurma içerik vakalarını kayıt altına almakta olup bu sayı Haziran 2026 itibarıyla 1.598'e ulaşmıştır.

5. ABD mahkemeleri bu tür olaylara nasıl yaptırım uygulamaktadır? Yaptırımlar para cezasından, davadan çıkarılmaya ve belirli bir süre için bölge mahkemesinden men edilmeye kadar değişebilmekte olup yalnızca 2026'nın ilk çeyreğinde toplam 145.000 dolar tutarında yaptırım uygulanmıştır.

6. Türk hukukunda bu tür bir olay hangi sorumluluk türlerini gündeme getirir? Avukatlık Kanunu m. 34 kapsamındaki özen ve doğruluk yükümlülüğüne dayalı disiplin sorumluluğu, somut olayın niteliğine göre değerlendirilmesi gereken cezai boyut ve müvekkile karşı sözleşmesel sorumluluk ayrı ayrı gündeme gelebilir.

7. Hatalı künye içeren gerçek bir kararın sunulması otomatik olarak suç oluşturur mu? Hayır, bu durum kendiliğinden bir sahtecilik suçu oluşturmaz; kastın ve hatanın nasıl ortaya çıktığının somut olay bazında ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

8. İngiltere'deki düzenleyici kurum bu konuda ne yapmıştır? Solicitors Regulation Authority, Ağustos 2026'da yayımladığı uyarıda uydurma içtihat kullanımını ve müvekkil bilgilerinin kamuya açık yapay zekâ sistemlerine girilmesini başlıca riskler arasında sayarak bu hususları kendi düzenleyici faaliyetlerinde dikkate alacağını belirtmiştir.

9. ABD mahkemeleri avukatlardan yapay zekâ kullanımını açıklamalarını isteyebilir mi? Evet, Altıncı Bölge Federal İstinaf Mahkemesi, bu tür bir açıklama talebinin avukat-müvekkil gizliliğini veya iş ürünü doktrinini ihlal etmeyeceğine hükmetmiştir.

10. Bu olay TBB'nin yapay zekâ rehberiyle nasıl bağlantılıdır? Rehberin öngördüğü içtihat ve vakıa doğrulama ilkelerinin somut olayda ihlal edildiği iddia edilmekte olup bu durum, rehberin soyut ilkelerinin pratikte disiplin ve adli sürece konu olabilecek gerçek bir risk olduğunu göstermektedir; sorumluluğun asıl kaynağı ise rehberden önce de var olan özen ve doğruluk yükümlülükleridir.

Yazar Hakkında

Av. Yusuf Kılıçkan | Avukat & Hukuki Danışman

Serbest avukatlık ve hukuki danışmanlık faaliyetlerini sürdürmektedir. Mesleki çalışmalarında geleneksel dava süreçleri, sözleşme tasarımı ve uyuşmazlık çözümü ile yapay zekâ ve bilişim hukuku gibi gelişen alanları bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Yayınlarında, yerel yüksek yargı içtihatları ile küresel regülasyonları analitik, veri temelli ve sistematik bir yöntemle incelemektedir. Hukuki yazılarına yusufkilickan.av.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

📧 av.yusufkilickan@gmail.com

Yasal Uyarı

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kızılcahamam'daki olaya ilişkin bilgiler kamuya açık haber kaynaklarına dayanmakta olup disiplin ve adli süreç henüz sonuçlanmadığından ilgili kişi hakkında masumiyet karinesi geçerlidir. Yabancı mahkeme kararlarına ve düzenleyici açıklamalara ilişkin bilgiler yazının hazırlandığı tarih itibarıyla güncel olup gelişmelerin ilgili resmî kaynaklardan takip edilmesi önerilir.