Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süre Ayrımı: TBK 146, 147, 72 ve 478 Süreleri

TL;DR: Zamanaşımı^? alacak hakkını yok etmez; borcu ödeme yükümünü kaldırır ve def'i olarak ileri sürülmesi gerekir. Hak düşürücü süre^? ise hakkın kendisini sona erdirir. Genel zamanaşımı on yıldır (TBK 146); kira, ücret ve benzeri dönemsel edimlerde beş yıldır (TBK 147). Haksız fiil^? tazminatında öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl sonra zamanaşımı işler (TBK 72).

Yazar: Avukat Yusuf KILIÇKAN | Tarih: 14 Ekim 2026

Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süre Aynı Şey Değildir

Zamanaşımı, belirli bir süre alınmaması hâlinde alacak hakkının dava yoluyla ileri sürülememesi sonucunu doğurur. Ancak alacak hakkı ortadan kalkmaz; borcun kendisi eksik bir borca dönüşür. Borçlu zamanaşımı def'ini ileri sürmezse hâkim, TBK 161 uyarınca bunu kendiliğinden dikkate alamaz.

Hak düşürücü süre ise hakkın kendisini belirli bir süre içinde kullanma şartına bağlı kılar; süre geçtiğinde hak sona erer. Bu nedenle iki kurumun sonucu, dava açılması ve savunma aşamasında farklı şekillerde ortaya çıkar.

Genel ve Özel Zamanaşımı Süreleri

TBK 146 uyarınca, kanunda aksi hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre, özel bir süre öngörülmeyen tüm alacaklar için genel kuraldır.

TBK 147 ise beş yıllık özel zamanaşımı uygulanacak alacakları sayar. Bunların başında kira bedelleri, anapara faizleri, ücret ve diğer dönemsel edimler gelir. Otel, motel, pansiyon ve tatil köyü gibi yerlerdeki konaklama bedelleri ile lokanta gibi yerlerdeki yeme içme bedelleri de beş yıl kapsamındadır. Eser sözleşmesinden doğan alacaklar da, yüklenicinin ağır kusuru hâli dışında beş yıllık süreye tabidir.

Haksız Fiil Tazminatı: İki Yıl ve On Yıl

TBK 72 uyarınca tazminat istemi, zarar görenin zararını ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl içinde, her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Fiil, ceza kanunlarında daha uzun zamanaşımı süresi öngörülen bir suç niteliğinde ise bu süre de uygulanır.

Bu yüzden öğrenme tarihi ile fiil tarihi ayrı değerlendirilmelidir. Zararı öğrenen ancak faili belirleyemeyen kişi, faili öğrendiği tarihten itibaren sürenin işlemeye başlayacağını dikkate almalıdır.

Ayıplı Eser Süreleri (TBK 478)

Yüklenici ayıplı bir eser meydana getirmişse, bu sebeple açılacak davalar teslim tarihinden başlayarak taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl içinde zamanaşımına uğrar. Yüklenicinin ağır kusuru varsa, ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıl uygulanır.

Zamanaşımı Def'i ve Hâkimin Tutumu

TBK 161 uyarınca zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz. Bu nedenle süresi dolmuş bir alacak için dava açıldığında, davalının bu savunmayı zamanında ve usulüne uygun olarak ileri sürmesi gerekir.

Hak düşürücü sürelerde durum farklıdır: kanunda açık bir istisna yoksa hâkim, sürenin geçtiğini dosyadan anlaşılıyorsa yargılamanın her aşamasında dikkate alabilir. Bu fark, savunma yapılırken özellikle önemlidir.

İcra Takibinde Süreler: Örnek

İlamsız icra takibinde ödeme emrine itiraz süresi yedi gündür (İİK 62). Süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir. İtirazın iptali davası için süre, itirazın alacaklıya tebliğ edilmesinden itibaren bir yıldır (İİK 67/1). Bu süreler zamanaşımından ayrı olarak işlevsel bir hak düşürücü süre örneğidir.

Genel Değerlendirme

Alacakın ne kadar süre içinde ödendiği ve hangi sürenin uygulanacağı, alacağın niteliğine göre değişir. Kira, ücret ve benzeri dönemsel alacaklarda beş yıl, haksız fiil tazminatında iki yıl veya on yıl, genel alacaklarda ise on yıl düşünülmelidir. Zamanaşımı def'i zamanında ve usulüne uygun ileri sürülmezse sonuç değişebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Zamanaşımı dolan alacak tamamen yok mu olur?

Hayır. Zamanaşımı alacak hakkını yok etmez; borçlu zamanaşımı def'ini ileri sürdüğünde dava reddedilir. Bu durumda alacak, eksik bir borç hâline gelir.

2. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alır mı?

Hayır. TBK 161 uyarınca zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz.

3. Kira alacağında zamanaşımı kaç yıldır?

TBK 147/1 uyarınca kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel edimler beş yılda zamanaşımına uğrasır.

4. Haksız fiil tazminatında süre kaç yıldır?

TBK 72 uyarınca zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmekten itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıldır. Fiil ceza kanununda daha uzun zamanaşımı süresi gerektiren bir suç ise o süre de uygulanır.

5. Ayıplı eserde süre kaç yıldır?

TBK 478 uyarınca teslimden itibaren taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl uygulanır. Yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yıl uygulanır.

6. Zamanaşımı def'ini ne zaman ileri sürmeliyim?

Savunma sürecinde, usulüne uygun olarak ve zamanında ileri sürülmelidir. Ayrıntılı süre ve usul kuralları dava türüne göre değişebilir; somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.

Yazar Hakkında

Av. Yusuf Kılıçkan | Avukat & Hukuki Danışman

Serbest avukatlık ve hukuki danışmanlık faaliyetlerini sürdürmektedir. Mesleki çalışmalarında geleneksel dava süreçleri, sözleşme tasarımı ve uyuşmazlık çözümü ile yapay zekâ ve bilişim hukuku gibi gelişen alanları bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Yayınlarında, yerel yüksek yargı içtihatları ile küresel regülasyonları analitik, veri temelli ve sistematik bir yöntemle incelemektedir. Hukuki yazılarına yusufkilickan.av.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

📧 av.yusufkilickan@gmail.com

Yasal Uyarı

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere ilişkin değerlendirmeler 14 Ekim 2026 tarihli mevzuata dayanmaktadır; mevzuat ve yargı içtihatları yazıdan sonra değişebilir. Somut bir dava, savunma veya alacak takibinden önce güncel mevzuatın teyit edilmesi ve bir avukata danışılması önerilir.